ضوابط تعداد آسانسور در ساختمان [محاسبه تعداد آسانسور مورد نیاز]

انتخاب تعداد آسانسور برای یک ساختمان، فقط یک تصمیم معماری نیست؛ مستقیماً روی آسایش ساکنان، هزینه ساخت و حتی ارزش نهایی ملک اثر می‌گذارد. کم گذاشتن در طراحی، به معنای صف طولانی جلوی آسانسور و نارضایتی دائمی ساکنان است و زیاده‌روی هم فضا و بودجه را هدر می‌دهد. به همین دلیل آشنایی با ضوابط تعداد آسانسور در ساختمان و نحوه محاسبه تعداد آسانسور مورد نیاز برای هر پروژه، ضروری است.

در ادامه، مهم‌ترین ضوابط را بر اساس مقررات ملی ساختمان و تجربه‌های کارگاهی، به زبان ساده مرور می‌کنیم تا دید روشنی برای طراحی و تصمیم‌گیری داشته باشید.

الزامات اصلی بر اساس ارتفاع و طبقات

مبنای قانونی، مقررات ملی ساختمان (به‌ویژه مبحث ۱۵) است. این مقررات چارچوب کلی ضوابط تعداد آسانسور در ساختمان را مشخص می‌کنند و معمار و سازنده را ملزم به رعایت حداقل‌ها می‌سازند.

حداقل شرایط برای نصب آسانسور

در ساختمان‌های مسکونی، ارتفاع مسیر حرکت از کف اولین ورودی اصلی (لابی) تا کف بالاترین طبقه مسکونی محاسبه می‌شود:

• بیش از حدود ۷ متر ارتفاع مسیر حرکت: معمولاً معادل ۴ طبقه مسکونی. در این حالت، نصب حداقل یک دستگاه آسانسور الزامی است.
• بیش از ۱۰٫۵ متر یا بیش از ۴ واحد در هر طبقه: حداقل یک آسانسور نفربر استاندارد با ظرفیت مناسب پیش‌بینی می‌شود تا تردد روزمره بدون مشکل انجام شود.

در این سطح، هدف اصلی، فراهم کردن یک دسترسی راحت و قابل قبول برای همه ساکنان (به‌خصوص سالمندان و افراد کم‌توان) است تا عملکرد ساختمان با ضوابط پایه‌ای هماهنگ باشد.

ضوابط تعداد آسانسور ویژه: برانکاردبر و آتش‌نشانی

در ساختمان‌های بلند، علاوه بر تعداد، نوع آسانسور نیز مهم است. رعایت این بخش از ضوابط تعداد آسانسور مستقیماً با ایمنی ساکنان در شرایط بحران در ارتباط است.

ارتفاع‌های مهم در مقررات

به‌طور خلاصه:

• بیش از ۲۱ متر ارتفاع مسیر حرکت: تعبیه حداقل یک آسانسور برانکاردبر با ابعاد داخلی بزرگ‌تر (مثلاً حدود ۱٫۶×۲٫۶ متر) توصیه یا الزام می‌شود تا حمل بیمار و برانکارد به‌راحتی انجام شود.
• بیش از ۲۸ متر ارتفاع یا ۷ طبقه مسکونی: معمولاً حداقل دو آسانسور لازم است که یکی از آن‌ها برانکاردبر باشد؛ حتی اگر از نظر ترافیکی، یک آسانسور جوابگو به نظر برسد.
• ساختمان‌های خیلی بلند (مثلاً بالای ۴۰ متر): معمولاً نیازمند آسانسورهای آتش‌نشانی اختصاصی هستند تا نیروهای امدادی بتوانند در زمان حریق به طبقات دسترسی ایمن داشته باشند.

این موارد نشان می‌دهد که محاسبه تعداد آسانسور مورد نیاز فقط به واحد و طبقه محدود نیست؛ سناریوهای اضطراری هم نقشی جدی در طراحی دارند.

اثر تعداد واحد و ترافیک بر تعداد آسانسور در ساختمان

دو ساختمان ۷ طبقه با ارتفاع مشابه، اما یکی با ۲ واحد در هر طبقه و دیگری با ۸ واحد، قطعاً به یک تعداد آسانسور نیاز ندارند. اینجاست که تجربه مهندسی و تحلیل ترافیک عمودی وارد عمل می‌شود.

قواعد تجربی بر اساس تعداد واحد در هر طبقه

به‌طور معمول در پروژه‌های مسکونی:

• تا ۴ واحد در هر طبقه: اگر سایر شرایط (ارتفاع، نوع کاربری و…) عادی باشد، یک آسانسور استاندارد معمولاً کافی در نظر گرفته می‌شود.
• بیش از ۴ واحد در هر طبقه: در این حالت، افزایش تعداد آسانسور در ساختمان برای جلوگیری از ازدحام و زمان انتظار زیاد، ضروری است. در برج‌های پرتراکم، استفاده از دو یا سه کابین در یک گروه آسانسوری (گروپ) کاملاً رایج است.

در مجتمع‌های بزرگ، برای محاسبه تعداد آسانسور مورد نیاز معمولاً از نرم‌افزارها یا جداول ترافیکی استفاده می‌شود که ظرفیت (مثلاً ۶۳۰ یا ۱۰۰۰ کیلوگرم)، سرعت، تعداد ساکنان و ساعات اوج تردد را با هم مقایسه می‌کنند تا پیشنهاد بهینه ارائه شود.

جانمایی و دسترسی: بخش فراموش‌شده ضوابط تعداد آسانسور

در بسیاری از پروژه‌ها، آسانسور وجود دارد اما خوب کار نمی‌کند؛ نه به‌خاطر نقص فنی، بلکه به علت جانمایی نامناسب در پلان. این بخش هم جزئی از ضوابط تعداد آسانسور در ساختمان است که نباید نادیده گرفته شود.

نکات کلیدی در جانمایی آسانسور

• فاصله دسترسی مناسب: فاصله از درِ واحد تا درِ آسانسور معمولاً نباید از حدود ۴۰–۴۵ متر بیشتر شود تا رفت‌وآمد روزمره خسته‌کننده و زمان‌بر نشود.
• جانمایی در مرکز ترافیکی ساختمان: آسانسور بهتر است در جایی قرار بگیرد که از بیشترین تعداد واحد، مسیر دسترسی تقریباً متعادلی داشته باشد (مثلاً کنار هسته پله و لابی).
• هماهنگی با مسیرهای فرار: نزدیکی منطقی به راه‌پله فرار، لابی و فضاهای امن حریق باعث می‌شود در مواقع اضطراری، حرکت افراد قابل کنترل‌تر و ایمن‌تر باشد.

جمع‌بندی: طراحی حرفه‌ای یعنی رعایت ضوابط از روز اول

رعایت ضوابط تعداد آسانسور در ساختمان فقط برای گرفتن تأییدیه شهرداری یا ناظر نیست؛ مستقیماً روی آسایش ساکنان، ایمنی در شرایط بحران، هزینه‌های ساخت و حتی امکان فروش راحت‌تر واحدها اثر دارد. محاسبه تعداد آسانسور مورد نیاز اگر از همان فاز اولیه طراحی معماری و با توجه همزمان به ارتفاع، تعداد واحد، نوع کاربری، ایمنی حریق و جانمایی انجام شود، نتیجه آن ساختمانی است که هم از نظر عملکرد و هم از نظر ارزش اقتصادی، در سطح بالاتری قرار می‌گیرد.

در نهایت، انتخاب درست تعداد و نوع آسانسور، یک سرمایه‌گذاری بلندمدت است؛ تصمیمی که هر روز و در تمام طول عمر ساختمان، توسط ساکنان و استفاده‌کنندگان حس می‌شود.

 

مطالب مرتبط:

1. تعمیرات موتور آسانسور
2. تبدیل درب لولایی آسانسور به کشویی
3. استفاده صحیح از آسانسور
4. عدم رضایت طبقه اول در نصب آسانسور
5. آسانسور نمای ساختمان
6. نصب آسانسور از بیرون ساختمان
7. مراحل نصب آسانسور کششی
8. ضوابط آسانسور مقررات ملی