تنظیم آهنربای طبقات آسانسور [نحوه چیدمان + عملکرد آهنربا متوقف کننده]

آسانسور برای خیلی‌ها فقط یک وسیله جابه‌جایی عمودی است، اما برای کسی که با سالمند، ویلچر، کالسکه بچه یا حمل بار سروکار دارد، دقت توقف کابین در تراز طبقه، موضوعی حیاتی است. اختلاف چند سانتی‌متری بین کف کابین و کف طبقه، هم خطر زمین‌خوردن را بالا می‌برد و هم تجربه استفاده از آسانسور را آزاردهنده می‌کند.

یکی از مهم‌ترین عواملی که این دقت را تضمین می‌کند، سنسورها و آهنرباهایی هستند که موقعیت کابین را به تابلو کنترل گزارش می‌دهند. در واقع، تنظیم آهنربای طبقات آسانسور همان کاری است که کمک می‌کند کابین بداند کجا باید دقیقاً ترمز کند و بایستد.

آهنرباهای طبقات در آسانسور؛ چشم‌های مغناطیسی تابلو فرمان

در هر سیستم کنترلی، باید نقطه‌ای وجود داشته باشد که به تابلو فرمان بگوید: اینجا تراز طبقه است، آماده توقف باش. در آسانسورهای امروزی، این نقش را ترکیبی از سنسورها و آهنرباها بر عهده دارند.

نقش آهنربا در آسانسورهای قدیمی‌تر (رله‌ای و کنتاکتوری)

در آسانسورهای قدیمی، معمولاً از لیمیت‌سوئیچ‌ها و رله‌های مکانیکی استفاده می‌شد. روی مسیر حرکت کابین، آهنرباها یا زائده‌های مکانیکی نصب می‌شدند و با رسیدن کابین به نزدیکی طبقه، این قطعات باعث عمل‌کردن رله و قطع برق موتور می‌شدند.

در این مدل‌ها، حساسیت کار بیشتر روی فاصله و موقعیت فیزیکی آهنربا نسبت به رله بود. اگر این فاصله درست تنظیم نمی‌شد، کابین یا از تراز طبقه رد می‌شد یا قبل از رسیدن به تراز، می‌ایستاد. به همین خاطر، هر بار جابه‌جایی یا سرویس، تنظیم دقیق این نقاط توقف باید دوباره بررسی می‌شد.

آهنربا در سیستم‌های مدرن (VVVF، سنسور مغناطیسی و انکودر)

در آسانسورهای جدید با درایوهای VVVF و تابلوهای پیشرفته، کار کمی پیچیده‌تر ولی بسیار دقیق‌تر شده است. سنسورهای مغناطیسی (پروگزیمیتی، ریدسوئیچ و…) در کنار انکودر، موقعیت کابین را تشخیص می‌دهند.

در این سیستم‌ها، تابلو فرمان مسیر حرکت کابین را با کمک انکودر محاسبه می‌کند، اما در نقاط خاص مانند تراز طبقه یا حد نهایی مسیر، عبور سنسور از مقابل آهنربا، حکم تأیید نهایی را دارد. اگر تنظیم آهنربای طبقات آسانسور در این چیدمان درست نباشد، اطلاعات انکودر و سیگنال‌های سنسور با هم هم‌خوانی ندارند و نتیجه‌اش توقف‌های ناهماهنگ و خطاهای کنترلی است.

فاصله هوایی (Air Gap)؛ چند میلی‌متر که همه‌چیز را عوض می‌کند

مهم‌ترین نکته فنی در تنظیم آهنربای طبقات آسانسور، فاصله هوایی بین سنسور و سطح آهنرباست. این فاصله معمولاً در کاتالوگ تابلو کنترل یا خود سنسور به‌صورت عددی ذکر می‌شود (مثلاً ۳ تا ۵ میلی‌متر).

اگر فاصله بیشتر از حد مجاز باشد

وقتی فاصله زیاد شود، میدان مغناطیسی به‌اندازه کافی قوی به سنسور نمی‌رسد. در این حالت:

• سنسور آهنربا را تشخیص نمی‌دهد؛
• تابلو فرمان متوجه رسیدن کابین به نقطه توقف نمی‌شود؛
• کابین از تراز طبقه رد می‌شود یا با تأخیر ترمز می‌کند.

نتیجه این وضعیت، توقف‌های ناهماهنگ، احساس «تلنگر» در لحظه ایستادن و گاهی خطای ایمنی است.

اگر فاصله کمتر از حد باشد

در طرف مقابل، خیلی کم بودن فاصله هم خطرناک است:

• با کوچک‌ترین لرزش یا تاب‌برداشتن ریل، سنسور زودتر از موعد تحریک می‌شود؛
• ممکن است کابین قبل از تراز شدن کامل، توقف کند؛
• حتی امکان دارد سنسور در مجاورت آهنربای طبقه بعدی یا قطعات فلزی دیگر، سیگنال اشتباه بدهد.

به همین دلیل، تکنسین هنگام تنظیم، با دقت و حوصله فاصله را طوری تنظیم می‌کند که نه آن‌قدر زیاد باشد که سنسور بی‌اثر شود و نه آن‌قدر کم که سیستم به هر لرزشی حساسیت نشان دهد.

مراحل کلی و نکات ایمنی در تنظیم آهنربای طبقات

انجام هرگونه تغییر در سیستم توقف آسانسور، کار تخصصی است و نباید به افراد غیرحرفه‌ای سپرده شود. در شرکت آسانسور سخاوت، این کار طبق یک روال مشخص و ایمن انجام می‌شود.

قبل از شروع تنظیم

چند نکته حیاتی که قبل از هرگونه دستکاری باید رعایت شوند:

1. قطع برق اصلی و قفل/برچسب (Lockout/Tagout): تا زمانی که روی مدار کار می‌شود، هیچ‌کس امکان راه‌اندازی ناگهانی آسانسور را نداشته باشد.
2. قرار دادن سیستم روی حالت بازرسی (Inspection): حرکت کابین فقط با فرمان دستی تکنسین و با سرعت کم انجام شود تا موقعیت‌ها دقیق بررسی شوند.
3. بررسی خود سنسور قبل از آهنربا: گاهی مشکل از خرابی سنسور یا کابل‌کشی است، نه از محل نصب آهنربا. تشخیص درست، جلوی هزینه و خطر اضافی را می‌گیرد.
4. چک‌کردن تنظیمات نرم‌افزاری تابلو: در تابلوهای مدرن، بخشی از اصلاح توقف از طریق پارامترها، کالیبراسیون خودکار و اصلاح ترمز انجام می‌شود. اگر این قسمت درست تنظیم نشده باشد، حتی بهترین تنظیم آهنربای طبقات آسانسور هم نتیجه مطلوبی نخواهد داشت.

پس از این مراحل، تکنسین با حرکت کابین بین طبقات، بارها محل توقف را چک می‌کند، فاصله سنسور و آهنربا را تنظیم می‌کند و در نهایت در حالت عادی (نرمال)، حرکت آسانسور را با بار و بدون بار آزمایش می‌کند.

جمع‌بندی؛ کاری کوچک با اثر بزرگ در آسایش و ایمنی

بسیاری از کاربران، وقتی کابین چند سانتی‌متر بالاتر یا پایین‌تر از کف طبقه می‌ایستد، فقط آن را یک اعصاب‌خوردی کوچک می‌دانند؛ اما از نگاه فنی، این وضعیت یک هشدار جدی است که نشان می‌دهد وقت تنظیم آهنربای طبقات آسانسور رسیده است.

تنظیم درست آهنرباها، یعنی هماهنگی کامل بین سنسورها، تابلو فرمان، موتور و ترمز. این کار هم استهلاک مکانیکی را کم می‌کند، هم احتمال بروز خطاهای ایمنی را پایین می‌آورد و هم باعث می‌شود هر توقف، نرم، دقیق و قابل اعتماد باشد.

در شرکت آسانسور سخاوت تیم سرویس و نگهداری با تجربه می‌داند که پشت یک توقف بی‌صدا و هم‌سطح، چه‌قدر اندازه‌گیری، تست و تنظیم آهنربای طبقات آسانسور خوابیده است. اگر در ساختمان شما هم توقف‌ها دقیق نیست، کابین بالا و پایین می‌ایستد یا احساس ضربه در لحظه توقف دارید، زمان آن رسیده که این تنظیم مهم را به یک تیم متخصص و حرفه‌ای بسپارید تا آسانسور دوباره به نرمی روز اول کار کند.